Siyaset Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) Washington Ofis Direktörü Nuh Yılmaz: “Batı İttifakı'nın işgal bitmeden Taliban'ın bazı unsurlarıyla anlaşması gayet mümkün. Mesela bir tür koruculuk sistemi ya da Irak'taki uyanış konseylerine benzer uygulamalar görülebilir. Hatta çok kısa zamanda bu tür haberler duyabiliriz.” 

Afganistan'da her geçen gün kötüye giden işgal geçen yıl olduğu gibi bu yıl da dünyanın öncelikli gündemi. 26 Ocak'ta Türkiye'de, iki gün sonra İngiltere'de düzenlenen Afganistan toplantıları sorunun 2010'da daha fazla konuşulacağını gösteriyordu. Afganistan'da artan istikrarsızlık ve şiddet 4-5 Şubat'ta İstanbul'da düzenlenen NATO'nun gayriresmî savunma bakanları toplantısının da ana konularından biriydi. Hem NATO'nun hem de Afganistan'ı işgal eden Batı İttifakı'nın önderi ABD, 9 yılda gelinen noktadan pek memnun değil. Bunun yanında ülkedeki durum her geçen gün daha da kötüye gidiyor; Taliban ve El Kaide güçleniyor, Batı'nın işgali sürdürecek ekonomik ve askerî gücü azalıyor. ABD Başkanı Barack Obama'nın da durumun farkında olduğu, hazırladığı yeni AF-PAK Stratejisi'nden okunuyor. Zira, Obama'nın, ilk etapta Afganistan'a 30 bin ek asker gönderilmesine yeşil ışık yaksa da,  Afgan güçlerinin eğitimine hız vermeyi, ılımlı kesimlerin merkezî hükûmete desteğini kazanıp birkaç yıl içinde cepheden çekilmeyi hesapladığı görülüyor. Batı başkentlerinde tartışılmaya başlanan ‘Taliban'la konuşma' inisiyatifi gelinen noktayı özetliyor âdeta: ‘Yok' etmekten ‘konuşma' aşamasına gelindi. İşgalin en başından beri bu noktada duran Türkiye, şimdi daha yüksek perdeden konuşuyor: “Salt askerî çözümler ülkedeki durumu düzeltmeye yeterli değil.”

-Peki, Taliban'la veya Taliban'ın ılımlı, eline silah almamış kanadıyla görüşüp istikrarsızlığı gidermek ne derece mümkün? Taliban bu duruma nasıl yaklaşıyor?

 Siyaset Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) Washington Ofis Direktörü Nuh Yılmaz, Afganistan'da öngörülen işgal maliyetinin bekleneni çoktan aştığını vurgulayıp ittifakın alternatif çözümlere yönelmek durumunda olduğunu anlatıyor. Kısa bir zaman önce Afganistan'da bulunan Yılmaz'la güncel Afganistan tartışmalarını ve işgalin geleceğini konuştuk. Nuh Yılmaz, Batı İttifakı'nın Taliban'ı sisteme dâhil etmek için Türkiye'de hâlâ kullanımda olan koruculuk müessesesinin yakın zamanda Afganistan'da kurulabileceğini belirtiyor.

- Batı başkentlerinde Taliban-ılımlı Taliban ayrımı yapılıyor artık. Taliban'da böyle bir ayrışma var mı?

 Aslında tüm tartışmanın odaklandığı yer mevcut Taliban'ın ne olduğu. Şu anda tartışılan tam da bu. Uzlaşma ve Taliban'la barışma gibi ifadeler de aslında Taliban'ın tamamı ile ve şu hâliyle bir anlaşmayı kastetmiyor. Tam tersine ideolojik olarak Taliban'ın çizgisini benimsemeyip çeşitli sebeplerden dolayı Taliban'a katılan ve ayrılma noktasında ikna edilebilecek unsurlarla uzlaşma kastediliyor.

- Batı ittifakının mevcut Taliban'la işgal sona ermeden anlaşması mümkün mü?

 Batı İttifakı'nın işgal bitmeden Taliban'ın bazı unsurlarıyla anlaşması gayet mümkün. Mesela bir tür koruculuk sistemi ya da Irak'taki uyanış konseylerine benzer uygulamalar görülebilir. Hatta çok kısa zamanda bu tür haberler duyabiliriz. Ancak bunun Taliban'ın savaşmasına engel olacağını ya da Taliban'ı pes ettireceğini düşünmek doğru olmaz.

-ABD önderliğindeki ittifak şimdi neden böyle bir stratejiyi dillendiriyor?

 İşgal tam anlamıyla tıkandı Afganistan'da. Şu hâliyle sürdürülebilir olmaktan çıktı süreç. Hele bir de işgal sonrasında elde edilebilecek kârın Irak'taki gibi büyük olmaması, birçok ülkenin işgalin sona erdirilmesi konusunda talepte bulunmasına yol açıyor. İşgal ABD açısından ise ne ekonomik ne diplomatik ne de askerî olarak sürdürülebilir. O nedenle mümkün olan en kısa zamanda bu işgali sona erdirip Batı ile dost bir Afgan hükûmeti görmek istiyorlar.

-Taliban, direnişi neredeyse ülke çapına yaymayı başardı…

 Taliban'ın son birkaç yılda kazandığı mevziler, savaşta edindiği tecrübe, savaş teknolojisinde kaydettiği gelişme, istihbarat başarıları, propagandada yeni taktikler geliştirmesi, farklı etnik gruplardan eleman devşirme yeteneği ABD'ye ve NATO'nun Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne (ISAF) can kaybı olarak döndü. Bu da özellikle ABD'de iç siyaseti etkilemeye başladı. Bu nedenle de artık Afganistan'ı kayba yol açmayan, kontrol edilebilir bir ülke olarak bırakmayı tercih ediyorlar. Zira artık işgalin maliyeti tahmin edilen düzeyi çok aştı.

-Ilımlı Taliban gruplarını siyasete çekmek, hareketi çökertmek için mi? Yoksa bu hamle Taliban'ın ülkeye yayılan nüfuzunu kabullenmek anlamına mı geliyor?

 Aslında bu ABD ve işgal güçleri için zihinsel bir sıçrama. Zira bu uzlaşma çabaları şunu gösteriyor; ABD ve Batı artık düşünce ile eylem arasında ayrım yapmaya başlıyor. Zihinsel olarak ya da inanç düzeyinde bir pozisyona sahip olmakla silahlı eyleme kalkışmak arasındaki fark artık mecburen de olsa kabul ediliyor. Bu önemli bir sıçrama. Bu nedenle, şu anda silah kullanmadığı takdirde aynı görüşleri savunan Taliban unsurlarının siyasete katılabileceğinden bahsediliyor.

-‘Ilımlı Taliban'ın siyasal sürece dâhil edilmesi ülkede herhangi bir değişime kapı açar mı?

 Hayata geçirilebilirse Afganistan ve bölgesinde önemli değişimlere yol açabilecek bir durum oluşturabilir. Elbette ISAF bu yaklaşımı savaşan Taliban unsurlarının sayısını azaltmak, var olanların etkisini daraltmak ve nihayetinde Taliban'ı yenmek için yapıyor. Ancak bu aynı zamanda Taliban'ın artık askerî olarak yenilemez hâle geldiğini de zımnen kabul etmek anlamına geliyor.

Mesut Çevikalp -Aksiyon