Mark Bey, 1800 yıllık Roma çeşmesine can verdi Ağlasun'u dünya tanıdı

Taşı toprağı tarih bu ülkenin. Avrupa uygarlığına öncülük yapan antik Yunan, antik Roma'nın en görkemli eserleri, ziyaretlerini bekliyor.

Bu kez kesin inandım. Türkiye, AB'ye girmeden o büyük uygarlık projesi tamamlanamaz.

Dünyanın gözünün üzerinde olduğu muhteşem Efes kalıntılarına yeni yeni kardeşler geliyor. İşte "Dünya Mirası Listesi"ne en büyük adaylardan birisi olan Sagalassos Antik Kenti'ndeki 1800 yıllık Roma çeşmesi Antoninler'in açılışına da bu nedenle gittim. Geyre'deki Afrodisyas kazılarına kucak açan Koç Topluluğu, eski adı Psilya Bölgesi olan yöredeki Sagalassos kayıp şehrinin bulunmasına da şirketi Aygaz vasıtasıyla 2005'te ana sponsor olmuş. Çeşme, projenin en görkemli yapısı.

Bütçeyi söylemiyorlar ama aldığım bilgiler, birkaç milyon euroyu çoktan geçmiş. Belçikalılar, bizden erken davranmışlar ve 25 yıl önce yurttaşları arkeolog Marc Waelkens'in kazılarına destek olmuşlar. Toplam harcamaları kimse tam veremedi. 1990'dan beri, her yıl kazı döneminde 200-300 bin euroluk nakit para, Türk Lirası'na çevrilip harcanıyormuş. Bu tutar, günlük cari harcamalar. 25 yıldaki ana harcamaların toplamının 10 milyon euroları geçtiği hesaplanıyor.

HAYATINI ADADI ŞÖVALYE OLDU

Sagalassos, kendi adından bozma olan bugünkü Ağlasun ilçesine 7 kilometre uzaklıkta. Ağlasun, 25 antik kenti topraklarında barındıran Burdur'un mütevazı bir dağ kasabası. Şansı ve kaderi, Waelkens'in kendilerine gelmesiyle değişmeye başlamış. Ona, "Mark Bey" diyorlar. Mark Bey, aralarından birisi olmuş.

O'nun hikâyesi, filmlere konu olacak cinsten. Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, Türk dostları ve Belçikalı sponsorlarıyla Antoninler Çeşmesi'ni yeniden suyla buluşturan törende kendisini anlattı: "6 yaşında okuma-yazmayı öğrendim. Truva'nın keşfiyle ilgili bir roman okudum. Çok etkilendim, babama gidip, 'Büyüdüğüm zaman Türkiye'de arkeolojik çalışmalar yapmak istiyorum' dedim. Karşı çıkmadı, destekledi. Leuven Üniversitesi'nden arkeolog olarak mezun olunca, az bir parayla atlayıp Ağlasun'a geldim. Sagalassos adındaki bu büyülü yerde tam 25 yıllık zorlu çalışmalardan elde ettiğim arkeolojik mirasın hazinelerinden birinde, nihayet rüyamı gerçekleştirdim. Bu proje, 3 yıl daha sürecek. Ayrılık vaktinin geldiğini hissediyorum."

Sagalassos'a hayatını adayan Waelkens, Burdur Valisi Süleyman Tapsız'ın daha önce kaymakamlık yaptığı Devrek'ten getirip hediye ettiği bastonuyla dolaşırken, 42 yıllık rüyasını gerçekleştirmenin büyüsüyle delikanlı kadar çevikti. Belki, bu kazılar ondan çok şey almıştı ama çok şey de kazandırmıştı.

Kazılarda sürprizler yaşandı. İki Roma imparatoru Hadrian ile Marcus Aureles'in çok iyi korunmuş 'baş'larının bulunması, başta BBC olmak üzere dünya basınına kendisini ve Ağlasun'u tanıttı.

Belçika hükümetinden "Şövalyelik" unvanı gelirken Türk hükümeti de birçok ödül verdi.

Şövalye, isimlerini tek tek saydığı Türk ekibiyle de büyük gurur duyuyor. Aurelius'un M.S. 161-180 yılları arasında yaptırdığı 28 metre boyunda, 9 metre yüksekliğindeki anıtsal çeşmenin suyla buluşması projesine önderlik yapan restorasyon uzmanı mühendis Semih Ercan, 2007'de 3 bin 500 parçayı tek tek birleştirdiklerini, depreme karşı özel güçlendirme yöntemi uyguladıklarını söylerken aynı gururu yaşadı.

İŞSİZLERE İŞ ÇIKMIŞ

Kayıp şehir Sagalassos'un kazıları, başta Ağlasun olmak üzere bölge insanlarına yeni istihdam yaratmış. Her yıl 60-90 arasında oluşturulan kazı ekibinin yarıdan fazlası Türk. Mimarı, mühendisi, arkeologu yanında kazı ustaları ve işçiler de para kazanıyor.

Kazının Türk Başkan Yardımcısı Mimar Ebru Torun, Sagalassos'un yerel halkla entegre etmeyi başardıklarını anlatırken, Dünya Bankası ile başlatılan "Kırsalda gençler için gelecek" projesiyle, büyük şehirlere göçen gençlere iş yaratıldığını da söyledi. Kültürel Miras ve Turizm Ofisi kurulmuş, gençler burada kartpostal, takvim, Sagalassus posterleri yapmaya başlamışlar.

Bir yıllık projenin henüz devam edip etmeyeceği bilinmiyor. Torun, "Yaşlılar, elma ve gül toplayıp, buğday hasat ederken yalnız kalmamalı, o yüzden Ağlasun için yeni projeler gerekiyor" derken, törene gelen gençler şimdi, kazı ekonomisinin yaratacağı yeni fırsatları bekliyor.

MUHTEŞEM EKİP GÖRKEMLİ TÖREN

Denizden 1720 metre yükseklikteki çeşmenin açılışından önce arkeoloji ve tarih ziyafeti çekildi konuklara. Koç ve Aygaz, gerçekten bir imkânsızı gerçekleştirdi. Türk ve Belçikalı seçkin davetlileri, dağ başında konser dahil, hiçbir konfordan eksik bırakmadı. Keşke, kültür ve sanat işlerinin hamisi Ömer Koç da gelebilseydi. Aygaz Genel Müdürü Yağız Eyüboğlu, perde arkasında kalmaya özen gösterirken, konuklarıyla tek tek ilgilendi.

Bakan Günay yanında, Belçika'nın Ankara Büyükelçisi Pol De Witte, Lindburg Valisi, Leuven Üniversitesi Onursal Rektörü Marc Vervenne, Belçika'nın Flandar Bölgesi'nden gelen sponsor ve akademisyenlerle unutulmaz anlar yaşadılar.

GÜNAY, YIL DÖNÜMÜNÜ KUTLADI

Bakan Günay'ın kazı bölgesini sık sık tek başına ziyaret ettiği de ortaya çıktı.

Duygulu ve etkili bir konuşma yapan Günay, tören günü olan 28 Ağustos'un, 60'ıncı hükümeti kuran AK Parti kabinesine bakan olarak girişinin 3'üncü yılı olduğunu söyledi. "Bu törenle birlikte tam 3 bin 500 yıllık tarihe yolculuk yaptım" diyen Günay, Konya'nın Beyşehir ilçesinde 1300 yıl önce yapılan su anıtını, daha sonra da Selçukluların inşa ettiği Anadolu'nun ilk ahşap camisi Eşrefoğlu'nu açıp, Sagalassos'a geldiğini anlattı.

Günay, bakanlığının bütçesinin azlığından yakınırken, eski parayla konuştu: "1 katrilyonluk (1 milyar TL) bütçe yetmiyor. Bunu iki katına çıkarabilirsek, ben Türkiye'yi bugünkünden tam 5 kat daha fazla tanıtıp imaj yenileyeceğimize inanıyorum" dedi.