Avrupalılar'ın gözü 200 yıldır kör

AVRUPA MEDENİYETİNİN TEMELİ

18. yüzyılın sonlarında Avrupa'nın eski Yunan'ı kendi medeniyetinin temeli olarak görmesi sonucu Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Avrupa'da yeni bir düşmanlık başlamıştı. Osmanlılar, Avrupa medeniyetinin kurulduğu topraklardaki Hristiyanlar'ı idare eden despotlardı. Hristiyanlar'ın Müslüman hakimiyeti altında yaşamaya mecbur olmaları Avrupa için ayıp olarak telakki edildi.

Voltaire, Lord Byron, Victor Hugo, Thomas Hope, Andre Chenier gibi eski Yunan medeniyetinin hayranı olan şair ve yazarlar Yunanlılar'ın bağımsızlığını destekleyip, Osmanlı aleyhine yayınlar yaptılar. Avrupalı aydınlar "Evrende hareket eden ne varsa onun kaynağı Yunan'dır" diyorlardı. Bu yayınlar, Yunan milliyetçiliğini uyandırıp, bağımsızlık için Rumlar'ı cesaretlendirirken Avrupa kamuoyunda da Yunan sempatizanlığını doğurdu.

19. yüzyılın ilk çeyreğinde kurulan Philike Heteiria (Dostluk Cemiyeti) Yunanistan'ın bağımsızlık yolunda ilk adım oldu. Cemiyetin başkanlığına Aleksandır İpsilanti getirildi. Sırplar'la ve Avrupalı bazı devletlerle temasa geçen İpsilanti, 1821'de Eflak ve Boğdan'da isyanı başlattı. Osmanlı İmparatorluğu'nun da asilere karşı sert tedbirler alması ve dışarıdan yardım gelmediği için isyan kısa sürede bastırıldı. Ancak Eflak-Boğdan olayları ve o sırada isyan eden Tepedelenli Ali Paşa ile ilgilenen Osmanlılar'ın, Mora'yı ihmal etmeleri sonucu buradaki ayaklanma giderek genişledi.

YUNANİSTAN'IN BAĞIMSIZLIĞI

Avrupalı devletler, milliyetçi cereyanlara karşı olmalarına rağmen, Avrupa kamuoyu Yunanlılar'ı desteklemekteydi. Ayaklananları cezalandırmak için alınan tedbirleri Heredot zamanındaki gibi özgürlüğü için savaşan Helen halkına yapılmış zulümler olarak görüyorlardı. Avrupa'nın hemen hemen her ülkesinde kurulan Helen Dostluk Komiteleri Yunanlılar'a maddi ve manevi destek sağladılar. Yunanlılar'a yardım için paralı tiyatro gösterileri yapılıp, kapı kapı para toplandı. Toplanan yardımlar asılan ilanlarla duyuruldu. İngiltere, Fransa, İtalya, Amerika gibi ülkelerden gönüllüler savaşmak için Mora'ya geldiler.

Eflak-Boğdan ayaklanması sırasında Osmanlılar'ın lehine olan Avrupalı devletlerin tutumu, isyanın Mora'ya sıçraması ile birlikte olumsuz yönde değişti. Ancak Avrupalı subaylar tarafından idare edilmelerine ve Helen hayranlarının Yunanistan davası uğruna kendilerini feda etmelerine rağmen Osmanlı kuvvetleri Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın yardımıyla Rumlar'ı büyük bir yenilgiye uğrattı.

İngiltere, Fransa ve Rusya, Yunanistan'da durumun kötüye gittiğini görünce Osmanlı İmparatorluğu'na bizzat müdahale ettiler. Böylece Mora'daki Yunanlılar, Avrupalılar'ın desteğiyle Nisan 1830'da bağımsızlıklarını kazandılar. Yunanistan, daha sonra Avrupalılar'dan aldığı destekle devamlı olarak aleyhimize topraklarını genişletti.

YUNANLILAR'IN İNGİLİZ KAHRAMANI

George Gordon Byron şiirleri ile Avrupa'ya tesir etmiş önemli bir şairdi. 1788'de Londra'da bir ayağı sakat doğdu. On yaşındayken büyük amcası Lord Byron'ın miras ve unvanı kaldı. 1809'da çıktığı Akdeniz seyahati sırasında Yunanistan'a uğradı. Yunanistan seyahati şairin düşüncelerini oldukça etkiledi.

İngiltere'ye döndükten sonra çalkantılı bir hayat yaşadı. 1815'te evlendiği eşi Lord Byron'ı terk etti. Lord Byron, boşandıktan sonra İngiltere'den dönmemek üzere ayrıldı. Çeşitli ülkelerde dolaştıktan sonra İtalya'da gizli devrimci bir örgüt olan Carbonori'ye girdi. Birçok kitap yayınlayan Byron İngiltere'de kendisini ön plana çıkaracak bir eylem için fırsat kolluyordu. 1823'te Londra Yunan Bağımsızlık Komitesi, Byron'a asi Yunanlılar'a yardım için temsilcileri olma teklifini hemen kabul etti.

Yunanistan'a giderek bizzat para yardımı yaptığı gibi asilerin bir kısmının komutasını üstlendi. Yunanlılar'ı birleştirmeye çalıştı. 1824 Şubat'ında hastalandı. Bir süre sonra da Yunanistan'da öldü. Ölümüyle Byron Yunanlılar'ın milli kahramanı oldu.

CUMHURİYET'İN AYNASI OSMANLI

Türkiye'nin en önemli tarihçilerinden Prof. Dr. Vahdettin Engin'in Yeditepe yayınları arasından çıkan "Cumhuriyet'in Aynası Osmanlı" isimli kitabı tarihimizle ilgili çok önemli bir noktaya parmak basıyor. Vahdettin Engin, Anadolu'nun fethinden sonra kurulan Selçuklu, Osmanlı devletleriyle, Türkiye Cumhuriyeti'nin tek bir devlet olduğuna dikkat çekiyor. Nitekim Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki bazı olayları anlatan kitapta birçok benzerliği görebiliyorsunuz.

Cumhuriyet'in Aynası Osmanlı'da hayatın içindeki birçok ilginç olay anlatılmış. Hortumculuktan cami soygunculuğuna, büyücülükten çöpçatanlığa ve aşk intiharlarına, bütçe açıklarından enflasyona ve işçi grevlerine, futboldan boğa güreşine, İstanbul'un ilk ulaşım araçları ve bunların toplumsal konumundan İstanbul'un çöplerine, tarih boyunca gündemden düşmeyen kadın-erkek çekişmelerine kadar birçok konu kitapta yer alıyor. Yazıların herbiri arşiv belgelerine ve gazetelere dayanıyor. Prof. Dr. Vahdettin Engin'i ve Yeditepe yayınlarını hem belgelere dayalı, hem de rahat okunan böyle bir eseri yayınladıkları için tebrik ediyor, herkese tavsiye ediyorum.